Bir döneme adını veren Başbakan

Ordinaryüs Prof. Dr. Ali Fuat Başgil bir kitap yazdı... 1963: "27 Mayıs İhtilali ve Sebepleri."
Kitap, Fransızca yazıldı... İsviçre'de basıldı... Perret Gentil Yayınevi-Cenevre.
Kitaptan bir cümle:

"Hiç abartmadan ve taraf tutmadan söylemek gerekirse, Türkiye'nin çağdaş tarihinde, Atatürk hariç, Menderes kadar halk tarafından tutulmuş ve sevilmiş başka bir devlet adamı yoktur."
Bu kitabı yazdığı için... Türkiye'de, Prof. Başgil hakkında dava açıldı.
Devletin hariçteki itibar ve nüfuzunu sarsacak ve milli menfaatlere zarar verecek şekilde faaliyette bulunmaktan... 10 yıl ağır hapis cezasıyla yargılandı.
Bugün... Bir döneme adını veren Başbakan Adnan Menderes'in idamının yıldönümü.

***

İDAM ÖNCESİ

İmralı Adası... 17 Eylül 1961... Pazar... Adnan Menderes'in odasına iki din adamı giriyor... İdamdan hemen önce.
Ethem Akalın... Abdurrahman Hürdoğan.
Dini teklinde bulunacaklar... Fakat ağızlarını bıçak açmıyor... Konuşamıyorlar. Ağlamaya başlıyorlar.

Menderes, "Zahmet etmeyin" diyor:
"Yapmak istediğiniz vazifeleri ben yerine getirdim."
Ve hocalar dua okumaya başlıyor.
İdam sehpasına yürürken son sözleri:
"Hayata veda etmek üzere olduğum şu anda devletime ve milletime ebedi saadetler diliyorum... Bu anda karımı ve çocuklarımı şefkatle anıyorum."

***

BELGE... SON DAKİKALAR

Saat 13.21... Adnan Menderes'e beyaz gömlek giydirildi.

Son arzusu soruldu.
"Şerefle yaşadığım ve suçsuz olduğum bilinsin, vatan sağ olsun" dedi.

Cellat ayağının altındaki iskemleyi çekti.
"Allah" sözü yükseldi.
Yağmur başladı.

***

SİYASETTE ÜSLUP

Türkiye Büyük Millet Meclisi... Bütçe görüşmeleri... 22 Şubat 1955... Kürsüde Başbakan Adnan Menderes:
"Hükümete gelenlere mutlaka sövüp sayılacak mı? 3 sene, 4 sene anamıza, babamıza, silsilemize, sülalemize işitilmedik, söylenmedik küfürleri yaptılar."
Üslup... Türk siyasetinin çocukluk hastalığı.
Tedavisi imkânsız.
İlacı hâlâ bulunamadı.

***

ASRIN KOMEDİSİ

Darbe sonrası... Yassıada... Yargılamalar devam ediyor.
İstanbul'da bir içkili lokanta... Masada üç kafadar... Demokrat Partili... Adnan Menderes hayranı.
Hakkı Morgül... Ali Külünk... Mustafa Güler.
Kafayı bulunca... Başlıyorlar senaryo yazmaya:
- Yarın sabah ellerimize kazmayı, küreği alsak... Sarayburnu'na gitsek... Sahilden kazmaya başlasak... Tünel açsak... Yassıada'ya kadar... Ve Adnan Menderes'i alıp kaçırsak.
Sarayburnu-Yassıada... Yaklaşık 20 kilometre... Kazma kürekle tünel açmak, olacak iş mi?
İçkinin etkisi... Menderes aşkı... 3 kafadarın hayali sınır tanımıyor. Ancak... Askeri yönetim dönemi. Yan masalardan kulak verenler... 3 kafadarı dinleyenler var. Hemen ihbarlar başlıyor... Sıkıyönetime... Emniyete. Gece yarısı... Bizim 3 kafadarın evleri basılıyor:
"Siz misiniz Sarayburnu'ndan Yassıada'ya tünel kazacak olanlar?"
Tekme tokat, hakaret, küfür ana avrat... Ve kelepçe.
Şaka değil... Masal değil... Gerçeğin ta kendisi.
Tam 70 gün hapis yattılar.
3 kafadarın akrabaları... Torunları hayattalar. Arayıp bulmak kolay.

***

YASSIADA'YA MEKTUP

Adnancığım,
Ramazan'ı Şerif'in cümlemiz için hayırlı, uğurlu olmasını dilerken, gelecek Ramazanları, bayramları bir arada idrak etmemizi Cenab-ı Hak'tan niyaz ederim.

Dün gece Aydıncığım'la kalktık.
O da oruç tutmak, sana dua etmek istedi.

Allah kabul etsin masum yavrumun dualarını.
Yüzünden, gözlerinden hasret, muhabbetle öper, kucaklarız Sevgili Adnancığım.
Berin Menderes

***

HASRET VE SEVGİ

Berin'im benim, Benim ıstırabımın aslı sen ve siz...
Hasretimiz.
Bir dağ başında tek başımıza olsaydık, bu ıstırabım olmazdı.
Mektuplarınla her an yetiştin ve bu sayede hasretin acısına dayanabilmek imkânını bulabildim.
Sana o kadar içten sevgi ve duygularla bağlıyım ki, böyle bir hasret ve sevgi ile seni binlerce öperim.
Biricik Berin'im benim.
Adnan Menderes

***

'ALLAH ŞAHİDİMİZDİR Kİ...'

Çok sevgili Adnan'ım,
Istırapların en müthişi, ne zaman sona ereceği bilinmeyeni.
Bitmek tükenmek bilmeyen günler ve gecelerde naçiz mektuplarım seni bir an olsun avutabildiyse ne mutlu bana. Allah şahidimizdir ki, ne senin bir suçun ne de bizim bir günahımız var.
Berin Menderes

***

HÜZÜN

Berin'im,
Hayatım... Dün o kadar bekledim, mektubun gelmedi.
Hüznüm bir kat daha arttı.
Bugün alırım inşallah.
O dayanılmaz hasretini bir derece hafifleten, ayrıca heyecan veren, sevgini getiren, nefes alma imkânı veren mektupların.
Görülmemiş bir sevgi ve iştiyakla (özlemle) güzel yüzünü öperim Berin'im.
Adnan Menderes

***

'ŞAHSİ SAVUNMA'

Anayasa davası... Adnan Menderes, "Anayasa'yı ihlal" gerekçesiyle idam edildi.
Yassıada'da Menderes'i avukatlar savundular... Ama...
Bir de şahsi savunma var. Son sayfadan birkaç satırbaşı:
Dikta veya tek parti rejimi kurmak şöyle dursun, yıllar önce beliren anarşi tehlikesini önlemek imkânlarını da ortadan kaldıran sert bir mücadele ve hücumlarla karşı karşıya bulunduk.
Anayasa'yı ilgayı, diktatörlük veya tek parti idaresi kurmayı asla düşünmedik.
Ne yazık ki siyaset hayatının seyyal heyecan dalgaları bizi şimdi vatana hıyanet ithamının pençesine atmış bulunuyor. Sanık: Adnan Menderes. 6 Ağustos 1961. (Pul ve imza)

***

RAHMETLE

Türk siyasi yaşamından bir Adnan Menderes geçti. Adı Türkiye'nin her yerinde... İllerde, ilçelerde... Üniversitede... Havaalanında... Bulvarlarda, caddelerde... İlkokul, ortaokul, liselerde... Kültür merkezlerinde yaşıyor.
Ya darbeciler... Ya Yassıada'daki kukla mahkeme savcılarını, hâkimlerini... Hatırlayan var mı?